Adıyaman Depremi Avrupa Konseyi'nde: Tutdere'den Finansman Çağrısı

Adıyaman Belediye Başkanı ve Türkiye Belediyeler Birliği (TBB) Encümen Üyesi Abdurrahman Tutdere, 27-29 Ekim 2026 tarihlerinde Fransa'nın Strazburg kentinde gerçekleştirilen Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi'nin 51. Genel Kurulu'nda konuştu. Kongrenin Yerel Yönetimler Meclisi'nde düzenlenen 'Krizlerin Maliyeti: Yerel Dayanıklılığın Finansmanı' başlıklı tematik görüşmesine katılan Tutdere, Adıyaman'ın deprem deneyimini paylaştı.

Avrupa Konseyi üyesi ülkelerin yerel yönetim temsilcilerine hitap eden Başkan Tutdere, afetlerden etkilenen belediyelerin altyapı ve üstyapı hizmetlerinin yanı sıra geçici barınma ve sosyal hizmetler gibi genişleyen ihtiyaçları da karşılamak zorunda kaldığını belirtti. Mevcut finansman sistemlerinin kriz koşullarına uygun şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğini vurguladı.

Konuşmasına 6 Şubat depremlerinde Adıyaman'da yaşanan yıkımı anlatarak başlayan Tutdere, kentte yaklaşık 10 bin kişinin hayatını kaybettiğini ve yapı stokunun yaklaşık yüzde 65'inin yıkıldığını veya ağır hasar aldığını ifade etti. Depremin ilk anlarında yaşanan çaresizliği katılımcılara aktaran Tutdere, "Gözlerinizi kapatın ve 90 saniye içerisinde koca bir kentin yerle bir olduğunu düşünün. Gözlerinizi açtığınızda her taraf karanlık. Elektrik yok, su yok, iletişim yok, ulaşım yok. Temel insani ihtiyaçları karşılayacak hiçbir koşul bulunmuyor. Böyle bir ortamda yapayalnız ve çaresiz kalıyorsunuz. 6 Şubat depremleri bizim için adeta kıyamet gibiydi" sözlerini kullandı.

Depremin ardından Adıyaman'da 59 geçici konteyner yerleşim alanı oluşturulduğunu ve bir dönem yaklaşık 125 bin kişinin bu alanlarda barındığını açıklayan Başkan Tutdere, belediyenin hizmet yükünün olağan dönemlerin çok üzerine çıktığını ifade etti. Konteyner yerleşim alanlarının içme suyu, ulaşım, aydınlatma, temizlik ve atık yönetimi gibi ihtiyaçlarının karşılanmasının belediyeye ilave sorumluluklar getirdiğini belirten Tutdere, "Yıkıma uğramış bir kentin içinde ikinci bir kentin bütün ihtiyaçlarını karşılamak zorunda kalıyorsunuz. Suyunu, ulaşımını, aydınlatmasını, atıklarını yönetmek ve bir yandan da mevcut kentte yaşamı sürdürmek zorundasınız. Üstelik bütün bunları böylesine büyük bir yük için hazırlanmamış, kısıtlı bir belediye bütçesiyle yapmaya çalışıyorsunuz" diye konuştu.

Deprem sonrasında on binlerce kişinin kentten ayrılmasının belediyenin mali kaynaklarını ve insan gücünü olumsuz etkilediğini belirten Tutdere, nüfus kaybına karşın geçici yerleşim alanları ve yeniden yapılanma sürecinden kaynaklanan hizmet ihtiyacının arttığını vurguladı. Afet sonrasında kentlerin yeniden ayağa kaldırılmasının yalnızca konutların ve altyapının yeniden inşa edilmesiyle sınırlı olmadığını belirten Tutdere, sosyal iyileşmenin de afet yönetiminin ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade etti. Çocukların eğitime erişiminin sağlanması, kadınların ve engelli bireylerin güvenliğinin korunması, vatandaşların yeniden çalışma ve üretim hayatına katılabilmesi gibi konuların yerel yönetimler açısından önemli sorumluluklar doğurduğunu kaydetti. Belediyelerin bütün bu hizmetleri yürütürken sınırlı bütçelerle hareket etmek zorunda kaldığını belirten Tutdere, afetlerden etkilenen şehirlerin gerçek ihtiyaçlarını dikkate alan yeni finansman modellerinin geliştirilmesi gerektiğini söyledi.

Kriz dönemlerinde yerel yönetimlerin karşı karşıya kaldığı mali sorunlara dikkat çeken Tutdere, mevcut kaynak aktarım sistemlerinin afetlerin oluşturduğu ilave hizmet yükünü yeterince karşılamadığını belirtti. Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı'nın 9. maddesine işaret eden Tutdere, yerel yönetimlerin mali kaynaklarının anayasa ve yasalarla belirlenen sorumluluklarıyla orantılı olması gerektiğini vurguladı. Afet dönemlerinde belediyelerin gelirlerinin azalmasına karşın giderlerinin hızla artabildiğini belirten Tutdere, finansman kaynaklarına zamanında erişilememesinin zorunlu yatırımların ertelenmesine neden olduğunu ifade etti. Bu durumun yalnızca afetin yaşandığı dönemi değil, sonraki yılların belediye bütçelerini ve hizmet kapasitesini de olumsuz etkilediğine dikkat çekti.

Başkan Tutdere, Avrupa Konseyi üyelerine afetlere dirençli kentlerin oluşturulması için dört temel öneri sundu. İlk olarak, belediyelere kaynak aktarılırken yalnızca kayıtlı nüfusun esas alınmaması gerektiğini belirtti. Nüfusun yanı sıra afet risklerinin, gerçek hizmet yükünün, geçici barınma alanlarının ve yerel ihtiyaçların da kaynak dağıtımında dikkate alınmasını istedi. İkinci olarak, belediyelerin afet gerçekleşmeden önce risk azaltıcı yatırımlar için yeterli finansmana erişebilmesi, kriz dönemlerinde ise hızlı ve esnek kaynak kullanabilmesi gerektiğini vurguladı. Üçüncü önerisinde, küçük ve orta ölçekli belediyelerin teknik kapasitelerinin güçlendirilmesine dikkat çeken Tutdere, proje hazırlama, planlama ve finansman kaynaklarına erişim konularında bu belediyelere destek verilmesinin önemini dile getirdi. Ancak teknik desteğin doğrudan mali kaynak sağlamanın alternatifi olarak görülmemesi gerektiğini belirtti. Dördüncü önerisinde ise afet finansmanına ilişkin karar süreçlerinde yerel yönetimlerin daha etkin biçimde yer alması gerektiğini ifade eden Tutdere, kaynak dağıtımı ve yatırım önceliklerinin belirlenmesinde belediyelerin görüşlerinin dikkate alınmasını istedi.

Adıyaman'ın yeniden yapılanma sürecinde devlet kurumlarının ve uluslararası finans kuruluşlarının katkılarından yararlandıklarını belirten Tutdere, özellikle altyapı yatırımlarında kurumlar arası iş birliğinin önemine değindi. Depremde ağır hasar gören altyapının yenilenmesi için İller Bankası iş birliğiyle Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası, FRIT kapsamındaki finansman mekanizmaları ve Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) gibi uluslararası kuruluşların sağladığı desteklerden yararlandıklarını aktaran Tutdere, dayanışmanın güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Tutdere, konuşmasında "Devletimizin kurumları, uluslararası finans kuruluşları ve yerel yönetimlerimizin dayanışmasıyla depremin yaralarını sarmaya, kentimizi yeniden ayağa kaldırmaya çalışıyoruz. Bu yardımlaşma ve dayanışma mekanizmalarını daha da geliştirmek, çoğaltmak ve güçlendirmek gerekiyor. Çünkü böylesine büyük afetlerin yarattığı sorunların üstesinden gelmek ancak güçlü bir iş birliği ve dayanışmayla mümkün olabilir" ifadelerini kullandı.

Avrupa Konseyi'ndeki konuşmasının sonunda afetlere karşı dirençli kentler oluşturmanın yerel yönetimlerin mali ve kurumsal açıdan güçlendirilmesine bağlı olduğunu belirten Tutdere, katılımcılara "Yerel yönetimlerden krizlere karşı dirençli kentler oluşturmalarını beklerken, onların bu sorumluluğu yerine getirebilecek mali ve kurumsal koşullara sahip olmalarını yeterince güvence altına alabiliyor muyuz?" sorusunu yöneltti. Afetlerin ortaya çıkardığı sorunların çözümünde belediyelere yeterli kaynak ve karar yetkisi tanınması gerektiğini vurgulayan Tutdere, konuşmasını "Dayanıklı kentler ancak sorumluluklarıyla uyumlu kaynaklara ve karar yetkilerine sahip güçlü yerel yönetimlerle mümkündür. Adıyaman deneyimini bu ortak çabaya taşımaya hazırız. Bütün deneyimlerimizi dünyayla, insanlıkla paylaşmaya hazırız" sözleriyle tamamladı.