Yavuzyılmaz'dan Çin Davası Çıkışı: Bakan Bolat'a İstifa Çağrısı

Deniz Yavuzyılmaz, 14 Eylül'de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlarda, "AKP, Dünya Ticaret Örgütü'ndeki 'Çin otomobilleri' davasını kaybetti!" ifadelerini kullandı. Yavuzyılmaz, bu açıklamasının dayanağı olarak WT/DS629/R numaralı, 122 sayfalık panel raporunun İngilizce bölümlerini ve Türkçe çevirilerini yayımladı.

Yavuzyılmaz, BYD'ye yatırım teşviki kapsamında sağlanan vergi avantajlarına rağmen şirketin Türkiye'de yatırımını gerçekleştirmediğini ileri sürdü. Diğer Çinli otomobil şirketlerine uygulanan ek vergilerin uluslararası uyuşmazlığa dönüştüğünü belirten Yavuzyılmaz, iki yılda araçların ek vergi oranlarının beş kez değiştirilmesini eleştirdi.

Yavuzyılmaz, hesapladıkları yıllık en az 100 milyon dolarlık maliyetin, paylaşımında kullandığı kurla 4 milyar 486 milyon liraya karşılık geldiğini ifade etti. Çin'in zararının karşılanmasını talep edebileceğini veya ticari misilleme yoluna gidebileceğini savundu. Temyiz için son günün 26 Eylül 2026 olduğunu belirten Yavuzyılmaz, Bakan Bolat'a bir an önce başvuru yapılması çağrısında bulundu ve "Ondan önce de bir zahmet istifa edin!" dedi.

Ancak Yavuzyılmaz'ın açıkladığı tutar, Türkiye'nin karşılaşabileceğini öne sürdüğü yıllık maliyete ilişkin kendi hesaplamasını oluşturuyor. Bu rakamı, DTÖ tarafından hükmedilmiş ve kesinleşmiş bir tazminat olarak değerlendirmemek gerekiyor. DTÖ uyuşmazlık çözüm sisteminde panelin bir uygulamayı kurallara aykırı bulması, doğrudan belirli miktarda para cezası veya tazminat ödenmesini gerektirmiyor.

Sistemin öncelikli amacı, aykırı bulunan tedbirin kaldırılması veya yükümlülüklere uygun hale getirilmesi. Kararların uygulanmaması halinde telafi görüşmeleri ve ticari tavizlerin askıya alınması gündeme gelebiliyor. Dolayısıyla Türkiye açısından tartışılan risk, panel raporuyla birlikte hemen tahsil edilecek bir tazminattan ziyade, uyuşmazlığın sonraki aşamalarında ortaya çıkabilecek ticari ve ekonomik sonuçları kapsıyor.

Yavuzyılmaz, ikinci paylaşımında panelin hangi başlıklarda Çin'i haklı bulduğunu ayrıntılarıyla anlattı. Elektrikli araçlar ve belirli hibrit araçlara uygulanan ek vergilerin, Türkiye'nin DTÖ kapsamında taahhüt ettiği tarife sınırlarını aştığı belirlendi. Ek vergilerin insan, hayvan ve bitki yaşamı ile sağlığını korumak için gerekli olduğu yönündeki savunma kabul edilmedi.

İthalat İzin Belgesi Sistemi kapsamında servis, yetkili temsilci, çağrı merkezi ve bataryaya ilişkin getirilen koşullara da değinen Yavuzyılmaz, Çin'den gelen araçların yerli araçlara göre daha olumsuz muameleye tabi tutulduğunun değerlendirildiğini kaydetti. Yavuzyılmaz, Türkiye lehine sonuçlanan başlıkları da kamuoyuyla paylaştı. Serbest ticaret anlaşması yapılan ülkelerden gelen araçların ek vergiden muaf tutulmasının Venezuela istisnası dışında uygun bulunduğunu belirtti.

Çin'in, içten yanmalı araçlara uygulanan ek vergilerin ilgili tarife hükümlerine aykırılığını ortaya koyamadığını, belirli 34 tarife pozisyonunun dışında kalan bazı hibrit araçlara ilişkin itirazlarının da kabul edilmediğini aktardı. Panel, Türkiye'den aykırılık tespit edilen tedbirleri DTÖ kurallarına uygun hale getirmesini istediğini bildirdi. DTÖ'nün resmi kayıtlarına göre süreç, Çin'in 8 Ekim 2024'te Türkiye'den istişare talep etmesiyle başladı.

Ticaret Bakanlığı, raporun yayımlanmasının ardından 29 Temmuz'da yaptığı açıklamada, otomotiv sektöründeki tedbirlerin yerli üretimin devamını, elektrikli araçlara geçişi, tüketici güvenliğini ve kamu sağlığını korumayı amaçladığını bildirdi. Bakanlık, raporda Türkiye lehine değerlendirmeler bulunduğunu, bazı tedbirlerde ise uygulama usul ve esasları bakımından yerli üretimin korunması amacının belirleyici görüldüğünü belirtti.

Bakanlık, panelin bazı değerlendirmelerine katılmadığını açıklayarak, raporun son 30 yıldaki teknolojik gelişmeleri ve otomotiv sektörünün elektrikli araçlara dönüşümünü yeterince dikkate almadığını savundu. Hukuken isabetli bulmadığı hususlarda DTÖ mekanizmaları kapsamında gözden geçirme hakkını kullanacağını duyurdu.