Orhan Sarıbal: Tarım Kağıt Üzerinde Planlanıyor, Çiftçi Zarar Ediyor

CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, düzenlediği basın toplantısında tarım ve gıda gündemindeki gelişmelere ilişkin açıklamalarda bulundu. Sarıbal, gıda ithalatındaki artışın Türkiye'nin üretim yapısındaki kırılmayı gösterdiğini ifade etti.

Çiftçinin artan girdi maliyetleri, düşük ürün fiyatları ve geciken destekler karşısında üretimden uzaklaştığını belirten Sarıbal, iktidarın "üretim planlaması" adı altında aldığı kararların sahadaki sorunları çözmediğini savundu. Tarımsal planlamanın sadece çiftçiye hangi ürünü ne kadar ekeceğini söylemekten ibaret olamayacağını dile getirdi.

TÜİK'in Haziran ayı dış ticaret endekslerine dikkat çeken Sarıbal, geçen yılın aynı ayına göre ihracat miktarının yüzde 8,1, ithalat miktarının ise yüzde 9 arttığını aktardı. Gıda, içecek ve tütün grubundaki ithalat miktarının yüzde 46,8 yükseldiğini, aynı gruptaki ihracat artışının yüzde 19,1'de kaldığını belirtti. Sarıbal, ithalat değerindeki artışın uluslararası gıda fiyatlarının yükselmesinden kaynaklanmadığını, daha fazla gıda ürünü ithal edildiğini söyledi.

Tarım sektöründe yılda yaklaşık 3,5 milyar litre motorin kullanıldığını ifade eden Sarıbal, motorinin üretimin bütün aşamalarında temel girdi olduğunu vurguladı. Motorin üzerindeki ÖTV'nin Ağustos sonuna kadar sıfırlanmasının geçici bir uygulama olduğunu kaydeden Sarıbal, Eylül ayından itibaren verginin kademeli olarak yeniden uygulanacağını belirtti. Çiftçinin kullandığı mazottaki ÖTV ve KDV'nin geçici olarak değil, tümüyle kaldırılması gerektiğini savundu.

Hayvancılıkta 2024-2026 dönemini kapsayan destekleme modeli uygulanmasına rağmen 2026 yılı çiğ süt desteğinin halen açıklanmadığını belirten Sarıbal, üreticinin yılın ilk aylarına ilişkin desteğin ne kadar olduğunu ve ne zaman ödeneceğini bilmediğini söyledi. Ulusal Süt Konseyinin çiğ inek sütü tavsiye fiyatının, destek hariç üreticinin eline net 24 lira 30 kuruş geçecek şekilde belirlendiğini hatırlattı. Sarıbal, süt/yem paritesinin üreticinin karlı biçimde üretim yapmasına yetmediğini ifade ederek, küçük işletmelerin büyük ve entegre işletmelerle aynı koşullarda değerlendirilemeyeceğini belirtti.

Torbalı, Tire ve Menemen başta olmak üzere salçalık domates üreticilerinin fiyat ve alım sorunu yaşadığını belirten Sarıbal, sözleşmeli üretimin mevcut haliyle çiftçiyi korumadığını söyledi. Salçalık domateste kilogram başına üretim maliyetinin bölge ve işletme koşullarına göre yaklaşık 4-5 lira arasında değiştiğini aktardı. Bazı fabrikaların uyguladığı yüzde 20-30'a varan fire kesintileri nedeniyle üreticinin eline geçen fiyatın 3-3,5 liraya kadar gerilediğini ifade etti. Sarıbal, sözleşmeli tarımın tek başına çiftçiye güvence sağlamadığını, sözleşmelerin üretici örgütleri ve kooperatifler aracılığıyla yapılması gerektiğini vurguladı.

Türkiye'nin tarımsal üretim planlamasına ihtiyacı olduğunu ancak mevcut uygulamanın üretimin bütün aşamalarını kapsamadığını söyleyen Sarıbal, planlamanın üretim miktarıyla sınırlı tutulamayacağını belirtti. Patates ve soğanda bir yıl ürünün üreticinin elinde kaldığını, ertesi yıl ekimin azalmasıyla fiyatların yükseldiğini ve ithalat kararlarının gündeme geldiğini hatırlattı. Gerçek bir üretim planlamasının maliyet, destekleme, depolama, işleme, pazarlama ve dış ticaret politikalarını birlikte kapsaması gerektiğini dile getirdi.

TMO'nun 2026/27 sezonu için Giresun kalite fındıkta kilogram başına 255 lira, Levant kalite fındıkta ise 250 lira alım fiyatı açıkladığını hatırlatan Sarıbal, bu fiyatların bütün üreticilerin maliyetini karşılamadığını belirtti. Akçakoca Ziraat Odasının hesabına göre arazi kirası hariç bir dekar fındık bahçesinin toplam üretim maliyetinin 36 bin 410 lira olduğunu aktardı. Sarıbal, fındığın değeri olduğunu ancak bu değerin üreticiye yansımadığını, çiftçinin yoksullaştığını söyledi.

Kuru üzüm üreticisinin de hızla artan mazot, gübre, ilaç, sulama ve işçilik maliyetleri altında kaldığını söyleyen Sarıbal, bağcılığın bir yıllık üretim faaliyeti olarak görülemeyeceğini belirtti. Çiftçi-Sen'in çekirdeksiz kuru üzümün kilogram maliyetini 93 lira olarak hesapladığını, üretici karı ve insanca yaşam payı eklendiğinde 2026 yılı referans taban fiyatının en az 151 lira 50 kuruş olması gerektiğini açıkladığını hatırlattı. Elazığ'daki üreticilerin yüksek girdi maliyetlerinin yanı sıra dolu ve hastalık nedeniyle de kayıp yaşadığını ekledi.

Tarımdaki sorunların siyasi tercihlerin sonucu olduğunu savunan Sarıbal, 2026 yılı tarımsal destekleme bütçesinin 168 milyar lirada kaldığını, buna karşılık merkezi bütçeden faiz giderleri için yaklaşık 3 trilyon lira ayrıldığını söyledi. Üreticiyi tüccarın, sanayicinin ve vahşi piyasa düzeninin karşısında yalnız bırakamayacaklarını vurguladı. Kamunun görevinin çiftçinin ürettiğinden kazanmasını, tüketicinin de yeterli ve sağlıklı gıdaya erişmesini sağlamak olduğunu belirtti.