Depremzede Zahide Durmaz Akar, Adıyaman'ın İlk Kadın Ahisi Oldu

Adıyaman Kent Meydanı'nda düzenlenen Ahilik Haftası programına esnaf, sanatkarlar, il protokolü ve vatandaşlar katıldı. Programda halk oyunları, Ahilik kültürünü anlatan gösteriler ve şed kuşanma töreni yer aldı. Adıyaman Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanı Ziya Duranay, Ahiliğin ahlak, adalet, paylaşma ve toplumsal dayanışmayı bir araya getiren bir kültür olduğunu vurguladı.

Bu yılki tören, Ahilik geleneğinin Adıyaman'daki tarihinde yeni bir sayfa açtı. Daha önce erkek ustalara verilen "İlin Ahisi" unvanı, ilk kez bir kadın esnaf ve sanatkara takdim edildi.

PERRE'ye konuşan Zahide Durmaz Akar, meslek hayatının çocukluk yıllarında annesi ve anneannesinden öğrendikleriyle başladığını anlattı. Akar, yaklaşık 25 yıldır Adıyaman'ın tarihi ticaret merkezlerinden Oturakçı Pazarı'nda çalıştığını belirtti. "Oranın tek kadın esnaf ve sanatkarıyım" diyen Akar, geleneksel Besi Bebek üretimiyle tanınıyor ve uzun yıllardır yeni kuşaklara el sanatlarını öğretiyor.

Akar, kendisini yetiştiren ustaların annesi ve anneannesi olduğunu ifade etti. Annesi ve anneannesinden öğrendiği el sanatlarını kendi üretimine dönüştüren Akar, yöresel folklorik bebekler ve kıyafetler yaptığını söyledi. "Adıyaman'da yok olmaya yüz tutmuş geleneksel kıyafetleri geleceğe taşıyarak geçmişle gelecek arasında bir köprü kurmaya çalışıyorum. 36 yıldır bu işi yapıyorum" ifadelerini kullandı.

Akar'ın çalışmalarının merkezinde yer alan "Besi Bebek"lerin adı, kendisini büyüten anneannesi Besi'den geliyor. Anneannesinin geleneksel giyim biçimini bebeklere taşıyan Akar, Adıyaman'ın kırsal kesimlerinde kadınların kullandığı kıyafetleri minyatür ölçülerde yeniden üretti. Besi Bebeklerde el dokuması, kök boyama ve ipek kumaşlar kullanılıyor; bir bebeğin hazırlanması yaklaşık üç gün sürüyor ve üretim süreci 50 ayrı aşamadan oluşuyor. Besi Bebekler zaman içinde Türkiye dışına da ulaşarak New York Üniversitesi'nde akademik çalışmaya konu oldu.

Zahide Durmaz Akar'ın 36 yıllık meslek hayatı yalnız üretimle sınırlı kalmadı. Halk eğitim kurslarından farklı projelere kadar çok sayıda eğitim çalışmasında görev alan Akar, geleneksel el sanatlarını yeni kuşaklara aktardı. "Binlerce öğrencim oldu. Öğrencilerime hep doğruyu, dürüstlüğü öğretmeye özen gösterdim. Bugünlere geldik" diyen Akar'ın bu sözleri, Ahiliğin temelini oluşturan usta-çırak ilişkisi ve meslek ahlakıyla da örtüşüyor. Akar'ın yıllar önce verdiği Besi Bebek kurslarında kadınlar hem geleneksel el sanatlarını öğrenirken hem de aile ekonomilerine katkı sağlama imkanı buldu. 2019'da düzenlenen kurslardan birinde 20 kadın Besi Bebek üretimini öğrenmişti.

Zahide Durmaz Akar'ın üretim yolculuğu, 6 Şubat depremlerinde ağır bir darbe aldı. Otuz yılı aşkın sürede oluşturduğu atölyesi, makineleri, hammaddeleri ve üretim imkanları enkaz altında kaldı. Akar, "6 Şubat depreminde iş yerimiz, atölyemiz enkaz oldu maalesef. Ürün üretimini durdurduk. Hiçbir şeyimiz yoktu. Makine ekipmanımız hiç kalmadı. Ham maddemiz sıfırlandı" sözleriyle yaşadıklarını anlattı. Deprem sonrasında sağlanan desteklerle yeniden makine ve ekipmana kavuşan Akar, üretime yeniden başladı.

Depremden sonra yeniden kurulan atölye, zaman içerisinde daha büyük bir kadın emeği merkezine dönüştü. Akar bugün 50 kadına istihdam sağlarken, 100 stajyer öğrencinin eğitimine de katkıda bulunuyor. Adıyaman'da üretilen geleneksel ürünler Avrupa'dan Amerika'ya ve Uzak Doğu'ya kadar farklı ülkelere ulaşıyor.

Adıyaman'da "İlin Ahisi" unvanı geçmiş yıllarda farklı mesleklerden ustalara verildi. 2015'te bakırcı ustası Mehmet Taşan, 2017'de marangoz ustası Ahmet Benlice, 2021'de Mustafa Korkmaz, 2022'de fırıncı ustası Abdurrahman Sevim ve 2025'te Mehmet Delibalta Ahilik geleneğinin kentteki temsilcileri arasında yer aldı. Adıyaman Ahilik tarihinin en dikkat çekici başarılarından biri ise 2019'da yaşandı. Küçük Sanayi Sitesi'nde damper ve torna ustalığı yapan Şükrü Çalım, önce Adıyaman'ın ardından Türkiye'nin "Yılın Ahisi" seçildi. Çalım, 40 yılı aşkın meslek hayatında çok sayıda çırak ve kalfa yetiştirmesi ve üretime yönelik çalışmalarıyla Türkiye çapındaki unvana layık görüldü. 2026 yılında bu zincire ilk kez bir kadın usta eklendi.

Törende konuşan Vali Yardımcısı Emine Karataş, Ahiliğin yalnızca esnaf ve sanatkarların mesleki geleneği olmadığını, aynı zamanda toplumsal dayanışmayı esas alan bir anlayış olduğunu belirtti. Karataş, "Esnaf ve sanatkar olmak sadece bir meslek sahibi olmak değildir. Ahilik, 'ben kazandım' demek yerine 'biz kazandık' diyebilmektir. Kendi dükkanının ışığı kadar komşusunun dükkanının ışığını da önemsemektir. Kazancında helali, ticaretinde dürüstlüğü, sözünde güveni, gönlünde kardeşliği esas almaktır" dedi.

Adıyaman Belediye Başkanı Abdurrahman Tutdere ise Ahiliği dayanışma, kardeşlik ve dürüst esnaflık anlayışının yüzyıllardır yaşayan bir mirası olarak değerlendirdi. 6 Şubat depremlerinin ardından Adıyaman'ın yeniden ayağa kalkma mücadelesinde esnafın önemli bir rol üstlendiğini belirten Tutdere, "Kendi esnafımıza sahip çıkalım. Esnafımızın yanında olalım. Esnafımız güçlenir, kazanç elde eder, işletmesini büyütürse bu toprakların iyileşmesi de hızlanır" çağrısında bulundu.

36 yıllık emeğinin ardından Adıyaman'ın ilk kadın "İlin Ahisi" seçilen Zahide Durmaz Akar ise unvanın kendisi açısından bir ödülden çok yeni bir sorumluluk anlamına geldiğini söyledi. "Bu bana büyük bir sorumluluk yükledi. Adıyaman'da örnek bir esnaf olmanın gururunu, onurunu ve şerefini yaşattı diyebilirim" diyen Akar, Ahilik kültürünün kendisinden sonraki kuşaklara aktarılmasını istedi. Akar, "Umarım bundan sonraki ustalarımız, çıraklarımız bugüne gelen Ahilik vasfını geleceğe taşımaya önem verirler" ifadelerini kullandı.

Annesinden ve anneannesinden "el alan", Oturakçı Pazarı'nda yıllarca tek kadın esnaf olarak çalışan, Besi Bebeklerle Adıyaman'ın kültürel mirasını dünyaya taşıyan, binlerce öğrenci yetiştiren ve depremde atölyesini kaybettikten sonra yeniden üretime dönerek onlarca kadına iş kapısı açan Zahide Durmaz Akar, 2026'da Adıyaman Ahilik geleneğinin de ilk kadın temsilcisi oldu.