Av. Hakan Varan'dan 'Çerçeve Yasa' Analizi: Kimler Yararlanacak?

Terörsüz Türkiye sürecinin önemli hukuki aşamalarından biri olarak görülen 'Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun' TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. Düzenleme, PKK/KCK ve bağlantılı oluşumların fiili varlıklarına son vermesi ve silahlarını teslim etmesi durumunda uygulanacak soruşturma, kovuşturma ve infaz hükümlerini içeriyor.

TBMM Genel Kurulu'ndaki elektronik oylamada 562 milletvekili oy kullandı; kanun 467 kabul, 87 ret ve 7 çekimser oyla geçti. Av. Hakan Varan, düzenlemenin sadece 'af var mı, yok mu?' tartışması üzerinden okunmaması gerektiğini belirtti. Soruşturma, kovuşturma, infaz, hak yoksunlukları ve başvuru şartlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

Varan'ın değerlendirmesine göre, kanunun yürürlüğe girmesi ile esas hükümlerinin uygulanmaya başlanması farklı süreçler. Kanundaki soruşturma, kovuşturma ve infaz erteleme hükümlerinin uygulanabilmesi için PKK/KCK ve bağlantılı tüm oluşumların fiili varlıklarına son vermesi gerekiyor. Ayrıca, kontrollerindeki silah ve mühimmatı teslim ettiklerinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi ve bu tespitin Milli Güvenlik Kurulu (MGK) tarafından teyit edilerek Resmî Gazete'de yayımlanması şartı aranıyor.

Av. Hakan Varan, düzenlemenin bütün terör suçları için genel ve sınırsız bir uygulama getirmediğini ifade etti. Kanun; PKK/KCK'yı kurma veya yönetme, örgüte üye olma, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme, örgüt propagandası yapma gibi suçlarla sınırlı bir kapsam oluşturuyor. Kanunun ilk maddesi, düzenlemenin hangi koşullarda ve hangi suçlar açısından uygulanacağını belirliyor.

İkinci maddede 'örgüt' PKK/KCK ve bağlantılı oluşumları, 'Kurul' ise Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında oluşturulacak yapıyı ifade ediyor. Üçüncü maddeye göre, üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda soruşturma ve kovuşturmalar 5 yıl; 15 yıldan fazla hapis, müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda ise 10 yıl ertelenecek. Ancak örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme suçları ile 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlar bu ertelemeden yararlanamayacak.

Erteleme süresinde dava zamanaşımı işlemeyecek, dosyalar ve deliller muhafaza edilecek. MGK kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından önce işlenmiş suçlar için yeni soruşturmaların yürütülmesi, Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında oluşturulacak Kurulun iznine bağlı olacak. Varan, bu hükmün uygulamada hukuki tartışma yaratabileceğine dikkat çekti.

Kanun kapsamında erteleme kararı verilebilecek suçlardan dolayı uygulanan tutuklama ve adli kontrol tedbirleri yeniden değerlendirilecek. Yeni bir terör suçu işlenmesi halinde erteleme kararı kaldırılacak ve soruşturma veya kovuşturma kaldığı yerden devam edecek. Erteleme süresi yeni bir terör suçu işlenmeden tamamlanırsa, soruşturma aşamasındaki dosyada kovuşturmaya yer olmadığına, dava aşamasındaki dosyada ise davanın düşmesine karar verilecek.

Av. Hakan Varan, kamuoyunda 'af' tartışmasının yoğunlaştığı altıncı maddeye de değindi. Toplam 15 yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanların cezalarının infazı 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis cezası ile müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilenlerin infazı ise 10 yıl süreyle ertelenecek. Kararı infaz hâkimi verecek. Kasten öldürme suçundan mahkûm edilenler ile 1 Haziran 2005'ten önce işlenen suçlar nedeniyle müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilenler infaz ertelemesinden yararlanamayacak.

İnfazı ertelenen kişi bu süre içerisinde yeni bir terör suçu işlemezse, verilen ceza infaz edilmiş sayılacak. Varan, bu sonucun 'af mı, değil mi?' tartışmasının önemli hukuki dayanaklarından biri olduğunu belirtti. Kanunun uygulanmasını takip etmek ve koordinasyonu sağlamak üzere Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında bir Kurul oluşturulacak. Kurulda Adalet, Dışişleri, İçişleri ve Milli Savunma bakanları ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, MİT Başkanı ve MGK Genel Sekreteri yer alacak.

Belirli şartlarda mahkûmiyet veya devam eden ceza süreçlerinden kaynaklanan hak yoksunluklarının kaldırılması da mümkün olacak. Kurul, gerekli gördüğünde ilgili yargı mercilerinden hak yoksunluklarının kaldırılmasını talep edebilecek. TBMM Başkanlığı da kanunun uygulanmasını takip etmek amacıyla ayrı bir İzleme Komisyonu kuracak.

Kanun kapsamındaki örgüt mensuplarının beraberlerinde getirdiği veya beyan ettiği silah, mühimmat ve diğer malzemeler kayıt altına alınacak. Av. Hakan Varan, 6 aylık başvuru süresinin kanunun TBMM'de kabul edildiği 10 Ağustos'tan itibaren başlamadığına dikkat çekti. Başvuru süresi, MGK kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından başlayacak ve 6 ay içerisinde Cumhuriyet başsavcılığına veya Kurul tarafından görevlendirilecek kurumlara yazılı olarak yapılacak.

Kanunun 10'uncu maddesi, kanun kapsamında verilen görevleri yerine getiren kişilerin hukuki, idari veya cezai sorumluluğunun doğmayacağını hüküm altına aldı. Varan, bu düzenlemenin uygulamasında 'hukuki güvence' ile 'denetimsizlik' arasındaki sınırın açık tutulmasının önem taşıdığını vurguladı. Kanunun yürürlüğe girmesi için Resmî Gazete'de yayımlanma aşamasının tamamlanması gerekiyor. Kanunun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütecek.

Av. Hakan Varan, tartışmanın sadece 'af' kelimesinin bulunup bulunmadığı üzerinden değil, düzenlemenin ceza sorumluluğu, mahkûmiyet ve infaz bakımından ortaya çıkardığı fiili ve hukuki sonuçlar üzerinden yürütülmesinin daha doğru olacağını ifade etti. Varan, uygulamanın Anayasa, hukuk devleti, yargı bağımsızlığı, eşitlik ilkesi ve toplumun adalet duygusu bakımından da yakından takip edilmesi gerektiğini belirtti. Terörün sona ermesi ve silahların susmasının toplumun ortak beklentisi olduğunu belirten Varan, bu hedef gerçekleştirilirken hukuk devleti ilkelerinin korunmasının önemine dikkat çekti.