Adıyaman'ın Siyasi Dönüşümü: 'Metroköy' Kavramı Ne Anlatıyor?

Prof. Dr. Murat Gökhan Dalyan, Fransız Uluslararası İlişkiler Enstitüsü (IFRI) adına Giulia Fournier tarafından hazırlanan 28 Mart 2025 tarihli raporu kamuoyuyla paylaştı. Dalyan, bu rapordan hareketle Adıyaman'ın toplumsal kimliği ile son yıllarda yaşadığı siyasi dönüşüme ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.

Dalyan'ın aktardığı rapor özetine göre Adıyaman, 1954 yılında il statüsü kazanmasının ardından uzun yıllar boyunca muhafazakâr ve dönem dönem İslamcı partilere destek verdi. Raporda, kentin ekonomik olarak merkezi yönetime bağımlı, dış dünyaya görece kapalı ve devlete sadık yapısı nedeniyle 'metroköy' olarak tanımlandığı ifade edildi.

Raporda, Adıyaman'daki toplumsal yapının tarikatlar, etkili aileler ve yerel güç odakları üzerinden şekillendiği belirtildi. Bu yapıların uzun yıllar siyaset ve kamu kaynakları üzerinde belirleyici rol oynadığı kaydedildi. Değerlendirmede ayrıca Alevi ve Sünni toplumlar arasındaki sosyal geçirgenliğin yüksek olduğu, kimlik siyasetinin bu nedenle yerel düzeyde belirleyici bir unsur haline gelemediği vurgulandı.

Rapora göre kentte özellikle kırsal kesimde Kürtçe'nin (Kurmanci) yaygın olarak konuşulduğu ve birçok kişinin kendisini Kürt olarak tanımladığı belirtildi. Ancak Güneydoğu Anadolu'nun bazı illerinden farklı olarak bu kimliğin devlete karşı militan bir siyasi harekete dönüşmediği ifade edildi. Raporda, Adıyaman Kürtlerinin geleneksel olarak devletle bütünleşmiş bir çizgide yer aldığı değerlendirmesine yer verildi.

IFRI raporunda, 2004-2024 yılları arasında belediye yönetimini elinde bulunduran AK Parti'nin devlet imkânları, yerel aileler, tarikatlar ve İslami sermaye üzerinden kentte güçlü bir siyasal yapı oluşturduğu değerlendirildi. Ancak 6 Şubat 2023 depremlerinin bu dengeyi değiştirdiği ifade edildi. Raporda, depremin ardından merkezi yönetim ile AFAD'ın yardım çalışmalarındaki gecikmelerin kentte 'terk edilmişlik' duygusu oluşturduğu ve bunun iktidarın 'hizmet partisi' algısını önemli ölçüde zedelediği görüşü dile getirildi.

Rapor özetinde, 2023 genel seçimlerinde güvenlik eksenli tercihlerin etkili olduğu belirtilirken, 31 Mart 2024 yerel seçimlerinde ise seçmenin uzun yıllardır süren siyasi tercihini değiştirdiği ifade edildi. Bu değişimde CHP'li Belediye Başkanı Abdurrahman Tutdere'nin kişisel siyasi etkisinin ve deprem sonrası oluşan memnuniyetsizliğin belirleyici olduğu değerlendirmesine yer verildi.

Raporda, yerel yönetim değişiminin ardından Adıyaman Belediyesi'nin çeşitli uluslararası kuruluşlarla iş birliği geliştirdiği de belirtildi. Bunlar arasında Fransız Kalkınma Ajansı (AFD), Alman Uluslararası İş Birliği Ajansı (GIZ) ve İsviçre merkezli sivil toplum kuruluşu Solidar Suisse yer aldı.

Prof. Dr. Murat Gökhan Dalyan, paylaşımında raporun tamamının değil özetinin kamuoyuyla paylaşıldığını belirtti. Dalyan, 'Malum yabancılara meraklıyız. Bir de onların gözünden kendimizi ve kentimizi görelim dedik. Bence en önemli tanımlama 'metroköy' kavramıdır. Bu rapor her şeyi anlatmasa da kafasını kuma gömen, kulaklarını seslere tıkayan ilgililere önemli mesajlar veriyor' değerlendirmesinde bulundu.

Not: Haberde yer verilen değerlendirmeler, Prof. Dr. Murat Gökhan Dalyan'ın kamuoyuyla paylaştığı IFRI rapor özeti ve bu özet içerisindeki yorumlara dayanmaktadır. Raporda yer alan tespitler, raporu hazırlayan araştırmacının değerlendirmelerini yansıtmaktadır.