Adıyaman'da Şanlıurfa Depremi: Afet Hazırlığı Yeniden Gündemde

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) verilerine göre, 24 Eylül Perşembe günü saat 10.40'ta merkez üssü Şanlıurfa'nın Karaköprü ilçesi olan 5,4 büyüklüğünde bir deprem yaşandı. Yerin yaklaşık 7 kilometre derinliğinde kaydedilen bu sarsıntı, Adıyaman başta olmak üzere çevre illerde de hissedildi.

6 Şubat 2023 depremlerinde ağır yıkım yaşayan Adıyaman'da sarsıntıyla birlikte çok sayıda vatandaş binalardan çıkarak açık alanlara yöneldi. Çarşı merkezinde vatandaşlar iş yerlerini terk ederken, okullarda öğrenciler öğretmenlerin kontrolünde okul bahçelerine çıkarıldı. Deprem haberinin kısa sürede yayılması üzerine çok sayıda veli de çocuklarını almak için okullara koştu.

Kentte paniğin en belirgin sonuçlarından biri trafikte yaşandı. Altyapı ve üstyapı çalışmalarının sürdüğü bazı güzergâhlarda mevcut yoğunluğa, aynı anda evlerine ve okullara ulaşmaya çalışan sürücülerin de eklenmesiyle birçok noktada trafik sıkıştı. Herhangi bir yıkım yaşanmamasına rağmen kısa sürede oluşan yoğunluk, olası büyük bir depremde ana arterlerin, alternatif güzergâhların ve acil müdahale araçlarının hareket kabiliyetinin ne durumda olduğu sorusunu gündeme taşıdı.

Bugünkü depremde Adıyaman'da yolları kapatan enkazlar, çöken köprüler veya aynı anda müdahale gerektiren binlerce yaralı bulunmuyordu. Buna rağmen vatandaşların eş zamanlı olarak trafiğe çıkmasıyla oluşan tablo, olası yıkıcı bir depremde ambulans, itfaiye, AFAD ve diğer arama-kurtarma ekiplerinin kent içerisinde nasıl hareket edeceğine ilişkin tartışmaları yeniden başlattı. Yaşananlar, herhangi bir tatbikat senaryosu hazırlanmadan vatandaşların gerçek refleksleriyle oluşması nedeniyle kentin afet anındaki kapasitesini gösteren fiilî bir sınav niteliği taşıdı.

Özellikle okul çevrelerinde oluşan araç yoğunluğu, velilerin afet anında çocuklarına ulaşma eğiliminin trafik yönetimi planlarında ne ölçüde dikkate alındığı sorusunu ortaya çıkardı. Kentteki ulaşım sisteminin bir gün önce de olağan dışı bir gün geçirmesi dikkat çekti. Şehir içi minibüs ve özel halk otobüsü esnafının artan akaryakıt ve işletme maliyetlerini gerekçe göstererek kontak kapatmasının ardından Adıyaman Belediyesi beş yeni güzergâhta araç görevlendirmişti.

Depremin ardından kamuoyuna yansıyan dikkat çekici görüntülerden biri de Karadağ Ortaokulu çevresinde kaydedildi. Görüntülerde okuldan çıkan öğrencilerin sırtlarında çantalarıyla taşlık ve eğimli bir arazide, dar bir patikadan tek sıra hâlinde ilerlediği görüldü. Bölgedeki öğrencilerin söz konusu güzergâhı yalnızca deprem nedeniyle değil, günlük okul ulaşımında da kullandığı belirtilirken görüntüler yeni yerleşim alanlarındaki yol, yaya ulaşımı ve toplu taşıma altyapısını yeniden gündeme taşıdı.

Deprem sonrasında İndere/Karadağ başta olmak üzere yeni yerleşim alanlarında binlerce konut yapılırken bu bölgelerdeki ana ulaşım bağlantıları, alternatif çıkış güzergâhları ve öğrencilerin güvenli okul ulaşımının konutlaşmayla eş zamanlı tamamlanıp tamamlanmadığı sorusu önem kazandı. Bugünkü sarsıntının ardından Yer Bilimci Prof. Dr. Naci Görür'ün 5 Şubat 2024'te Adıyaman'da düzenlenen "Depreme Dirençli Kentler" konulu programda yaptığı açıklamalar da yeniden hatırlandı.

Görür, konuşmasında, "Adıyaman kendi depremini yaşamadı. Siz komşunun depremini duydunuz" ifadelerini kullanmış ve Adıyaman açısından Bitlis-Zagros Bindirme Kuşağı'na dikkat çekmişti. Görür ayrıca büyük depremler sonrasında çevredeki kırılmamış faylara stres aktarılabileceğini belirterek kentlerin yalnızca yapı stoku açısından değil, bütün bileşenleriyle depreme dirençli hâle getirilmesi gerektiğini vurgulamıştı.

Can kaybı veya büyük bir yıkım meydana gelmemesi nedeniyle bugünkü deprem Adıyaman açısından maddi bir afete dönüşmedi. Ancak sarsıntının hemen ardından okullarda, trafikte ve yeni yerleşim alanlarında ortaya çıkan görüntüler kentin olası büyük bir depreme hazırlığının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu. Deprem sonrasında özellikle hangi kavşaklarda yoğunluk oluştuğu, acil müdahale araçlarının trafikten etkilenip etkilenmediği, okul tahliyelerinde ve öğrencilerin velilere tesliminde nasıl bir yöntem uygulandığı gibi başlıklar önem kazandı.

6 Şubat depremlerinin ardından büyük ölçekli yeniden yapılanma sürecinin sürdüğü Adıyaman'da binlerce yeni konut inşa edilirken, bugünkü deprem; afet hazırlığının yalnızca dayanıklı bina üretimiyle sınırlı olmadığını bir kez daha gösterdi. Yıkıma neden olmayan 5,4 büyüklüğündeki sarsıntı böylece Adıyaman açısından ağır bir sonuç doğurmadan gerçek koşullarda yaşanan bir "afet stres testi" niteliği taşıdı. Şimdi yanıt bekleyen temel soru ise şu: Bugün yalnızca panik nedeniyle kilitlenen Adıyaman, yıkımın da yaşandığı gerçek bir büyük depreme ne kadar hazır?