Adıyaman Tütününde Kritik Hafta: Fiyat ve 2040 Tartışması Gündemde

Adıyaman'da tütün, kırsal ekonominin önemli gelir kalemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Kent genelinde 2025 yılında 137 bin 192 dekar alanda 24 bin 560 ton tütün üretimi gerçekleşti. Bir önceki yıl ise 130 bin 517 dekar alanda 27 bin 733 ton üretim yapılmıştı.

Ekim alanının genişlemesine rağmen toplam üretimin gerilemesi dikkat çekti. 2026 sezonunda üreticinin gündeminde fiyat, artan maliyetler ve gelecek yıllardaki üretimin sürdürülebilirliği bulunuyor.

Tütün alım sezonu, Adıyaman merkez Kuyulu-Turuş bölgesindeki alım noktalarında fiyat tartışmalarıyla başladı. Virginia ve Ege menşeli tütünlerin özel firmalar tarafından alımına başlanmasının ardından Adıyaman, Kahta, Samsat ve Besni ziraat odalarının başkanları bölgeye giderek üreticiler ve firma temsilcileriyle görüştü. Üreticiler, mazot, gübre, zirai ilaç, sulama, işçilik, arazi kirası ve tütün filesindeki maliyet artışlarına itiraz etti. Ziraat odaları, mevcut alım fiyatlarının üretim giderleri karşısında yetersiz kaldığını belirterek fiyatların yeniden değerlendirilmesini istedi. Üreticinin yeterli gelir elde edememesi halinde gelecek yıllarda ekim alanlarının daralabileceği de gündeme getirildi.

25 Eylül'de başlayan saha temaslarının ardından 29 Eylül'de ziraat odası başkanları, muhtar temsilcileri ve sözleşmeli tütün üretimi yaptıran firmaların temsilcileri bir araya geldi. Toplantıda Virginia tütününde taban fiyatın kilogram başına 185 lira, üst fiyatın 215 lira olması ve buna 15 lira prim eklenmesi talep edildi. İzmir tütününde ise taban fiyatın 260 lira, üst fiyatın 320 lira olarak belirlenmesi ve ayrıca prim uygulanması istendi. Görüşmeler yalnızca kilogram fiyatıyla sınırlı kalmadı. Üreticilerin kullandığı Vento makineleri ile tütün filelerinin avans yöntemiyle verilmesi, üretim desteklerinin artırılması ve daha önce vaat edilen primlerin ödenmesi de talepler arasında yer aldı.

Tütün fiyatları hafta içinde siyasi açıklamalara da konu oldu. DEVA Partisi Adıyaman İl Başkanı Mehmet Anaç, 2026 sezonu için 260 lira olarak açıklanan fiyatın altında alımlar yapıldığını, bazı alımların 190 liraya kadar düştüğünü savundu. Anaç, firmaların ilan ettiği fiyatlarla fiilî alım fiyatlarının denetlenmesini, maliyet ve fiyat komisyonu kurulmasını, alternatif alıcıların ve kooperatifleşmenin güçlendirilmesini istedi.

Haftanın son aşamasında Adıyaman Ziraat Odası Başkanı Yaşar Özkan, Besni Ziraat Odası Başkanı İsmail Sümer, Samsat Ziraat Odası Başkanı Kadir Kuştepe ve Merkez Köy Muhtarları Derneği Başkanı Hüseyin Göçer, Adıyaman Valisi Abdullah Küçük ile bir araya geldi. Görüşmede çiftçilerin ve üreticilerin karşılaştığı sorunlar, talepler ve beklentiler ele alındı. Böylece tütün meselesi alım noktasındaki üretici itirazından ziraat odaları ile firmalar arasındaki görüşmelere, oradan da Valilik düzeyindeki temaslara taşınmış oldu.

2026 sezonunda üreticinin karşı karşıya olduğu sorunlar yalnızca fiyat ve girdi maliyetlerinden oluşmuyor. Adıyaman'da aşırı yağış ve dolunun bazı tütün alanlarında oluşturduğu zarar ile yeşil kurt ve ETCH virüsünün üretim sahalarındaki etkileri de sezonun sorunları arasında yer aldı. Bu tablo, üreticinin bir yandan üretim maliyetleri ve satış fiyatıyla mücadele ederken diğer yandan iklim ve bitki sağlığı kaynaklı risklerle de karşı karşıya kaldığını gösteriyor.

Adıyaman'daki alım fiyatı tartışmaları sürerken Türkiye genelindeki tütün politikalarına ilişkin yeni bir başlık daha gündeme geldi. Üzerinde çalışılan yeni tütün düzenlemesinde 1 Ocak 2015'ten sonra doğanlara hayatları boyunca tütün ürünü satışının yasaklanması, sigara kullanım alanlarının yeniden düzenlenmesi ve uzun vadede 2040 sonrasında tütün ürünlerinin üretim ve satışının sona erdirilmesi gibi başlıklar tartışılmaya başlandı. Düzenlemenin TBMM gündemine taşınmasının planlanması, tütün üretiminin önemli merkezlerinden Adıyaman açısından tartışmayı yalnızca tüketim politikası olmaktan çıkarıp doğrudan tarımsal üretim meselesine dönüştürdü. Kentte tütün tarımı on binlerce dekarlık üretim alanı, sözleşmeli üretim yapan çiftçiler ve kırsal gelir yapısıyla doğrudan bağlantılı durumda. 2040 hedefinin yasal bir düzenlemeye dönüşmesi halinde tütün üretiminin yoğun olduğu bölgelerde üreticinin hangi ürünlere yönlendirileceği, geçiş döneminin nasıl destekleneceği ve alternatif ürünler için nasıl bir pazar oluşturulacağı önümüzdeki yılların önemli başlıkları arasında yer alacak.

Son günlerdeki tartışmada öne çıkan önemli ayrıntılardan biri de 'Adıyaman tütünü' ifadesinin farklı üretim modellerini aynı başlık altında toplaması. Bugünkü fiyat tartışmasının önemli bölümü özel firmalarla sözleşmeli olarak yetiştirilen Virginia ve İzmir/Ege menşeli tütünler üzerinden yürütülüyor. Buna karşılık Adıyaman'ın geleneksel tütün kimliğinin en önemli unsurlarından biri Çelikhan Tütünü. Coğrafi işaretli Çelikhan Tütünü, bölgenin uzun yıllara dayanan yerel üretim kültürünün önemli parçalarından birini oluşturuyor. Bu nedenle Adıyaman'daki tütün meselesi yalnızca tek bir alım fiyatı veya sigara sanayisine yönelik hammadde üretimi üzerinden değerlendirilemiyor. Bir tarafta özel firmalarla yapılan sözleşmeli üretim, diğer tarafta bölgenin geleneksel yerel tütün üretimi bulunuyor.

Son bir haftanın gelişmeleri Adıyamanlı tütün üreticisinin önünde biri bugünü, diğeri ise geleceği ilgilendiren iki temel sorunun bulunduğunu gösteriyor. İlk soru 2026 sezonuna ilişkin: Ürün hangi fiyattan alınacak, primler ödenecek mi, üretim girdilerine destek sağlanacak mı ve üretici ile firmalar arasında kabul edilebilir bir fiyat politikası oluşturulabilecek mi? İkinci soru ise çok daha uzun vadeli: Türkiye'nin 2040 hedefi somut bir yasal düzenlemeye dönüşürse, Adıyaman'da geçimini tütünden sağlayan üretici için nasıl bir üretim modeli hazırlanacak? Adıyaman'da son bir haftada yaşanan gelişmeler, tütün dosyasının artık yalnızca hasat ve alım sezonuyla sınırlı olmadığını; fiyat, prim, üretim maliyetleri, tarımsal destek, kırsal kalkınma ve tütünün geleceğinin aynı anda tartışıldığı daha geniş bir meseleye dönüştüğünü gösteriyor.